कोपरगांव । झुंझार न्यूज

मराठी लोकनाट्य तमाशाच्या इतिहासात आपल्या कलेने आणि संघर्षाने सुवर्णक्षण लिहिणाऱ्या ज्येष्ठ कलावंत विठाबाई भाऊ मांग नारायणगावकर यांच्या जीवनावर आधारित ‘ईठा’ हा चित्रपट लवकरच प्रेक्षकांच्या भेटीला येत आहे. मात्र, चित्रपट प्रदर्शित होण्यापूर्वीच एका गंभीर वादाच्या भोवऱ्यात सापडला आहे. विठाबाईंच्या नावातील ‘मांग’ हा शब्द वगळण्यात आल्याने आणि ऐतिहासिक संदर्भांची मोडतोड केल्याचा आरोप करत तमाशा लोककला अभ्यासक अरुण खरात यांनी यावर तीव्र आक्षेप नोंदवला आहे.

इतिहासाची मोडतोड केल्याचा आरोप

नुकताच ‘ईठा’ चित्रपटाचा टीझर आणि ट्रेलर प्रदर्शित झाला आहे. यामध्ये विठाबाईंच्या नावाचा ‘ईठा’ असा अपभ्रंश करण्यात आला आहे. सर्वात महत्त्वाचा आक्षेप विठाबाईंच्या आडनावाबाबत आहे. विठाबाईंच्या वडिलांच्या तमाशा फडाचे नाव ‘भाऊ मांग नारायणगावकर’ असे होते, परंतु चित्रपटात तो फलक ‘भाऊ गावकर’ असा दाखवण्यात आला आहे. या बदलामुळे विठाबाईंच्या संघर्षाची मूळ ओळख पुसली जात असल्याची भावना व्यक्त होत आहे.

‘मांग’ शब्द हा स्वाभिमानाचे प्रतीक

या संदर्भात आपली भूमिका मांडताना अरुण खरात म्हणाले की, “विठाबाई ज्या काळात घडल्या, तो काळ जातीय विषमतेचा होता. अशा काळात स्वतःच्या जातीचा ‘मांग’ हा शब्द नावापुढे अभिमानाने लावणे, हे केवळ नाव नसून तो एक सामाजिक उठाव होता. अनेक जण आपली जात लपवत असताना विठाबाई आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी ही ओळख कधीच नाकारली नाही. मग आजच्या काळात चित्रपट निर्मात्यांना हे नाव दाखवताना संकोच का वाटत आहे?”

कलेच्या नावाखाली सत्य लपवू नका

चरित्रपट हा केवळ मनोरंजनाचा भाग नसून तो भविष्यातील पिढ्यांसाठी एक ऐतिहासिक दस्तऐवज असतो. कलात्मक स्वातंत्र्याच्या नावाखाली ऐतिहासिक सत्य बदलणे चुकीचे आहे. जर चित्रपट खऱ्या घटनांवर आधारित असेल, तर मूळ नावे बदलून इतिहास का पुसला जात आहे? असा सवालही खरात यांनी उपस्थित केला आहे. ‘मांग’ हा शब्द म्हणजे केवळ एका जातीचा उल्लेख नसून, तो शतकानुशतके सोसलेल्या वेदना, संघर्ष आणि त्यावर मिळवलेल्या विजयाची गाथा आहे.

 

हा वाद चिघळण्यापूर्वी चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शकांनी विठाबाईंच्या कुटुंबीयांशी चर्चा करावी. त्यांच्या भावना समजून घेऊन इतिहासाशी प्रामाणिक राहावे, अशी मागणी होत आहे. विठाबाईंचे पूर्ण नाव ‘विठाबाई भाऊ मांग नारायणगावकर’ आणि त्यांच्या फडाचे मूळ नाव जसेच्या तसे पडद्यावर उमटणे, हीच खऱ्या अर्थाने या महान कलावंताला दिलेली आदरांजली ठरेल.

“एका शब्दाचे जतन करणे म्हणजे केवळ नाव वाचवणे नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या लोककलेचा आणि एका समाजाच्या स्वाभिमानाचा सन्मान करणे आहे,” असे मत अरुण खरात यांनी व्यक्त केले आहे. आता या वादावर चित्रपट निर्माते काय भूमिका घेतात, याकडे सांस्कृतिक आणि सामाजिक क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.