मुंबई । झुंझार न्यूज 

तमाशा ही महाराष्ट्राच्या मातीतील केवळ लोककला नसून ती एक जिवंत परंपरा आहे. या परंपरेला अनेक दिग्गज कलावंतांनी आपल्या रक्ताने आणि घामाने सिंचन केले आहे. यातीलच एक दैदीप्यमान नाव म्हणजे ‘पद्मश्री’ रघुवीर खेडकर. तमाशाच्या फडातच जन्मलेल्या आणि अवघ्या पाचव्या दिवशी रंगमंचावर पहिली एन्ट्री करणाऱ्या या महान कलाकाराचा जीवनप्रवास थक्क करणारा आहे. तमाशा अभ्यासक अरुण खरात यांनी खेडकर यांच्या पहिल्या एन्ट्रीचा एक हृदयस्पर्शी किस्सा उलगडला आहे.

हनुमान थिएटर: तमाशाचे तत्कालीन विद्यापीठ

सन १९६१ चा तो काळ होता. मुंबईतील लालबाग येथील ‘हनुमान थिएटर’ हे त्यावेळी तमाशा कलेचे मुख्य केंद्र मानले जात असे. पावसाळ्याच्या दिवसांत महाराष्ट्रातील दिग्गज तमाशा फड येथे मुक्कामी असत. याच काळात तमाशा क्षेत्रातील महान नाव तुकाराम खेडकर आणि कांताबाई सातारकर यांचा फड तिथे मुक्कामी होता. याच थिएटरमध्ये तमाशा क्षेत्रातील ‘भीष्मपितामह’ मानले जाणारे माधवराव नगरकर यांचाही मुक्काम होता. नगरकर हे तमाशातील एक विद्यापीठच होते, ज्यांच्या हाताखाली अनेक मोठे कलाकार घडले.

तो ऐतिहासिक दिवस: ६ ऑगस्ट १९६१

६ ऑगस्ट १९६१ रोजी हनुमान थिएटरच्या परिसरातच एका बालकाचा जन्म झाला. आई कांताबाई सातारकर यांच्या कुशीत विसावलेले हे बाळ पुढे तमाशा विश्वाचे नशीब बदलणार आहे, याची कोणालाही कल्पना नव्हती. या बाळाच्या जन्मानंतर अवघ्या पाचव्या दिवशी एक अभूतपूर्व घटना घडली.

बाहुलीऐवजी प्रत्यक्ष ‘बाळ’ रंगमंचावर!

त्या दिवशी रंगमंचावर माधवराव नगरकर यांचे “नाथ प्रसन्न रघुवीर” हे वगनाट्य सादर होणार होते. या वगनाट्यात एका लहान बाळाचा प्रसंग होता. परंपरेनुसार, अशा प्रसंगात कापडी बाहुलीचा वापर केला जात असे. मात्र, त्या दिवशी नियतीला काहीतरी वेगळेच सिद्ध करायचे होते. माधवराव नगरकर यांची नजर कांताबाईंच्या मांडीवर खेळणाऱ्या पाच दिवसांच्या गोंडस बाळावर पडली.

नगरकरांनी क्षणाचाही विचार न करता त्या बाळाला उचलले आणि थेट रंगमंचावर नेले. ढोलकीचा कडकडाट, प्रकाशझोत आणि प्रेक्षकांच्या टाळ्यांच्या कडकडाटात त्या पाच दिवसांच्या जीवाचे ‘रंगभूमीवर पदार्पण’ झाले. वडील तुकाराम खेडकर यांच्यासाठी तो क्षण अत्यंत भावूक होता. .

‘रघुवीर’ नावाचा उगम

विशेष म्हणजे, ज्या वगनाट्यासाठी या बाळाने पहिली एन्ट्री घेतली, त्या वगाचे नाव होते ‘नाथ प्रसन्न रघुवीर’. याच वगाच्या नावावरून या बाळाचे नाव ‘रघुवीर’ ठेवण्यात आले. पुढे हेच बाळ ‘रघुवीर खेडकर’ म्हणून अवघ्या महाराष्ट्राच्या गळ्यातील ताईत बनले.

संघर्ष आणि यशाचे शिखर

रघुवीर खेडकर यांनी बालपणापासूनच तमाशाच्या फडात आपले आयुष्य व्यतीत केले. समई नृत्य, थाळी नृत्य, गायन आणि विशेषतः ‘सोंगाड्या’ या भूमिकेला त्यांनी एका वेगळ्या उंचीवर नेऊन ठेवले. त्यांच्या विनोदी शैलीने आणि हजरजबाबीपणाने प्रेक्षकांना वेड लावले. त्यांच्या याच अतुलनीय योगदानाची दखल घेत भारत सरकारने त्यांना ‘पद्मश्री’ या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने गौरविले.

आज वयाची पासष्टी ओलांडल्यानंतरही रघुवीर खेडकर यांचा उत्साह दांडगा आहे. तमाशाच्या फडात जन्मलेला हा कलाकार आजही लोककलेची सेवा करत आहे. “जन्माच्या पाचव्या दिवशी झालेली एन्ट्री ही केवळ योगायोग नव्हता, तर तो तमाशा देवतेने दिलेला आशीर्वाद होता,” असे मत अभ्यासक अरुण खरात यांनी व्यक्त केले आहे.