मराठी साहित्यविश्वात आपल्या लेखणीने क्रांती घडवून आणणारे, उपेक्षितांच्या जगण्याला स्वर देणारे लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे यांची जयंती १ ऑगस्ट रोजी साजरी केली जाते. यावर्षीपासून महाराष्ट्र शासनाने हा दिवस ‘लेखन प्रेरणा दिन’ म्हणून साजरा करण्याचा एक ऐतिहासिक आणि स्तुत्य निर्णय घेतला आहे. हा निर्णय केवळ एका महान साहित्यिकाचा सन्मान नसून, लेखणीच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तन घडवणाऱ्या विचारांचा गौरव आहे.
शासनाच्या निर्णयानुसार, राज्यातील सर्व शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये १ ऑगस्ट हा दिवस विविध उपक्रमांनी साजरा केला जाणार आहे. केवळ भाषणे किंवा समारंभ न करता, नव्या पिढीला लेखनाची गोडी लागावी, त्यांच्यातील सृजनशीलतेला वाव मिळावा आणि त्यांनी सामाजिक प्रश्नांवर लिहावे, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. अण्णाभाऊंनी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत जे साहित्य निर्माण केले, ते आजच्या पिढीसाठी दिशादर्शक ठरणारे आहे.
अण्णाभाऊ साठे हे अशा दुर्मिळ व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक होते, ज्यांना औपचारिक शिक्षणाची संधी जेमतेम दीड दिवस मिळाली. मात्र, जगण्याच्या शाळेत मिळालेल्या अनुभवांच्या बळावर त्यांनी मराठी साहित्यात मैलाचा दगड ठरतील अशा साहित्यकृती निर्माण केल्या. अण्णाभाऊंनी ३५ कादंबऱ्या, अनेक कथा, नाटके आणि पोवाडे लिहिले. त्यांच्या साहित्याचा केंद्रबिंदू हा समाजातील वंचित, शोषित आणि कष्टकरी घटक होता. त्यांनी वंचितांच्या वेदनांना केवळ शब्द दिले नाहीत, तर त्यांच्या संघर्षाला एक वैश्विक ओळख मिळवून दिली.
‘लेखन प्रेरणा दिन’ साजरा करण्यामागील मूळ हेतू हा आहे की, लेखकाने केवळ मनोरंजनासाठी न लिहिता समाजाच्या वास्तवावर आणि परिवर्तनावर भाष्य करावे. अण्णाभाऊंचे साहित्य वाचताना त्यातील जिवंतपणा आणि सामाजिक बांधिलकी प्रकर्षाने जाणवते. नव्या पिढीने त्यांच्या लेखनाचे चिंतन आणि अनुकरण करून आपल्या लेखणीतून समता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि न्यायाचा विचार मांडणे, हीच त्यांना खरी मानवंदना ठरेल.
