आंबेडकरी चळवळीचे झुंजार नेतृत्व, धगधगत्या संघर्षाचे प्रतीक आणि रिपब्लिकन पक्षाचे ज्येष्ठ नेते अशोकराव गायकवाड यांचे रविवारी निधन झाले. त्यांच्या जाण्याने केवळ अहिल्यानगर जिल्ह्याचेच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्रातील आंबेडकरी चळवळीचे मोठे नुकसान झाले असून, समाजाचा एक हक्काचा ‘आधारवड’ कोसळल्याची भावना व्यक्त होत आहे. ७२ वर्षांच्या वयातही तरुणांना लाजवेल अशा उत्साहाने काम करणारा एक लढवय्या नेता आज काळाच्या पडद्याआड गेला.
पँथर ते रिपब्लिकन चळवळ: संघर्षाचा महामेरू
अशोकराव गायकवाड यांची ओळख एक आक्रमक आणि अभ्यासू नेतृत्व म्हणून होती. ७० च्या दशकात जेव्हा महाराष्ट्रात ‘दलित पँथर’ने अन्यायाविरुद्ध एल्गार पुकारला होता, तेव्हापासून अशोकराव या चळवळीत सक्रिय झाले. मराठवाडा विद्यापीठाच्या ‘नामंतर’ आंदोलनादरम्यान त्यांनी घेतलेली आक्रमक भूमिका ऐतिहासिक ठरली. केवळ घोषणाबाजीवर समाधान न मानता, प्रश्नांची तड लावण्यासाठी ते थेट सत्तेला आव्हान देत असत. वेळप्रसंगी प्रशासनाला जेरीस आणण्यासाठी आत्मदहनाचा इशारा देणारे त्यांचे धाडस कार्यकर्त्यांमध्ये प्रेरणा भरणारे होते.
अभ्यासू आणि बहुभाषिक नेतृत्व
अशोकराव केवळ रस्त्यावरील लढाई लढणारे नेते नव्हते, तर ते एक प्रगल्भ विचारांचे धनी होते. मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी या तिन्ही भाषांवर त्यांचे उत्तम प्रभुत्व होते. आंबेडकरी चळवळीतील वैचारिक बैठक पक्की असल्याने, त्यांची भाषणे अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि तर्कसंगत असत. त्यांच्या बोलण्यातील स्पष्टता आणि मांडणीतील गांभीर्य यामुळे ते केवळ आपल्या समाजातच नव्हे, तर सर्वच स्तरांत आदरास पात्र ठरले.
राजकीय प्रवास आणि अतुट नाती
केंद्रीय मंत्री ना. रामदास आठवले यांचे ते अत्यंत विश्वासू सहकारी आणि खंदे समर्थक म्हणून ओळखले जात. राजकारणाच्या प्रवासात त्यांनी काही काळ शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला होता, मात्र आंबेडकरी विचारांची घट्ट नाळ त्यांना स्वस्थ बसू देईना. अखेर ते पुन्हा आपल्या मूळ प्रवाहात, म्हणजेच रिपब्लिकन चळवळीत परतले. ना. रामदास आठवले यांच्याशी असलेले त्यांचे जिव्हाळ्याचे नाते शेवटपर्यंत कायम राहिले. पक्षाच्या चौकटीपलीकडे जाऊन त्यांनी माणसे जोडली. जिल्ह्याचे ज्येष्ठ नेते यशवंतराव गडाख यांच्याशी त्यांचे घनिष्ठ संबंध होते. सर्वपक्षीय नेत्यांशी त्यांचे असलेले मैत्रीपूर्ण संबंध त्यांच्या अजातशत्रू व्यक्तित्वाची साक्ष देतात.
जिल्ह्यातील ‘अभेद्य त्रिकुट’
अहिल्यानगर जिल्ह्याच्या राजकारणात आणि समाजकारणात ‘अशोकराव गायकवाड, विजयराव वाकचौरे आणि बाळासाहेब गायकवाड’ या त्रिकुटाचा मोठा दबदबा होता. पँथर काळापासून या तिघांनी जिल्ह्याच्या कानाकोपऱ्यात जाऊन रिपब्लिकन चळवळीचे विचार पोहोचवले. सामान्य कार्यकर्त्याला बळ देणे आणि अन्यायाविरुद्ध ठामपणे उभे राहणे, ही या त्रिकुटाची कामाची पद्धत होती. आज अशोकरावांच्या निधनाने या त्रिकुटातील एक महत्त्वाचा दुवा निखळला आहे.
मैदानावरच ‘निघून’ गेलेला योद्धा
अशोकराव गायकवाड हे शेवटच्या श्वासापर्यंत कार्यमग्न राहिले. वयाची सत्तरी ओलांडल्यानंतरही समाजाच्या प्रश्नांसाठी ते धावून जात. २०१५ मधील बहुजन क्रांती मोर्चा असो किंवा अलीकडील जाती उपवर्गीकरणाचा मुद्दा असो, अशोकराव नेहमीच अग्रभागी राहिले. दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे, रविवारी श्रीरामपूर येथे जाती उपवर्गीकरणाच्या विरोधात होणाऱ्या मोर्चाच्या पूर्वतयारी बैठकीत त्यांनी आपले विचार मांडले. अत्यंत आक्रमक आणि प्रेरणादायी भाषण करून ते खाली बसले आणि त्यांना अस्वस्थ वाटू लागले. त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले, मात्र उपचार सुरू असतानाच त्यांची प्राणज्योत मालवली. समाजासाठी भाषण करता-करता या नेत्याने जगाचा निरोप घेतला, हे पाहून कार्यकर्त्यांच्या डोळ्यांत पाणी तरळले.
सोमवारी सकाळी अंत्यविधी
अशोकराव गायकवाड यांच्या पार्थिवावर उद्या, ३ ऑगस्ट रोजी दुपारी १२:०० वाजता अमरधाम (नालेगाव), अहिल्यानगर येथे अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत. त्यांच्या निधनाने आंबेडकरी चळवळीतील एक मार्गदर्शक आणि झुंजार योद्धा हरपला आहे.
अशोकराव गायकवाड यांना झुंझार न्यूज परिवाराकडून भावपूर्ण श्रद्धांजली!
