मराठी मातीचा रांगडा बाज, दमदार आवाज, चेहऱ्यावरचे विलक्षण भाव आणि संवादफेकीची अनोखी शैली यामुळे हिंदी-मराठी चित्रपटसृष्टीत स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाच्या वृत्ताने कलाविश्वावर शोककळा पसरली आहे. अभिनयाच्या माध्यमातून असंख्य भूमिका अजरामर करणाऱ्या या कलावंताने आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत प्रेक्षकांच्या मनावर कायमस्वरूपी ठसा उमटवला.
नानांच्या अभिनयाची आठवण काढताना त्यांच्या असंख्य भूमिका डोळ्यांसमोर उभ्या राहतात. नटसम्राटमधील आप्पा बेलवणकर असो, वेलकममधील भन्नाट संवादफेकीचा अंदाज असो किंवा अब तक छप्पनमधील शांत, करारी आणि धडकी भरविणाऱ्या पोलिस अधिकाऱ्याची भूमिका असो—नानांनी प्रत्येक व्यक्तिरेखेला स्वतःचा जीव दिला.
“साला एक मच्छर आदमी को…” या संवादापासून ते गंभीर, भावनिक आणि अंतर्मुख करणाऱ्या संवादांपर्यंत नानांची संवादफेक हीच त्यांच्या अभिनयाची मोठी ताकद होती. त्यांच्या आवाजातील दरारा, देहबोली आणि डोळ्यांतून व्यक्त होणाऱ्या भावना यामुळे ते पडद्यावर आले की प्रसंगाला वेगळीच उंची मिळत असे.
श्रीरामपूरशी जुळले नाते
नाना पाटेकर यांचे श्रीरामपूरशीही एक आगळे नाते असल्याची चर्चा त्यांच्या चाहत्यांमध्ये कायम राहिली. नानांची सोयरीक श्रीरामपुरात जमली होती. निलकांती या त्यांच्या पत्नी अर्चना हॉटेलच्या पाठीमागील एका घरात आई-वडिलांसह वास्तव्यास होत्या, अशी माहिती स्थानिक पातळीवर सांगितली जाते. त्यांचे महाविद्यालयीन शिक्षणही श्रीरामपुरातच झाल्याचे म्हटले जाते.
या नात्यामुळे नाना पाटेकर हे श्रीरामपूरचे जावई असल्याची भावना स्थानिक नागरिकांमध्ये होती. त्यामुळे त्यांच्या निधनाची बातमी श्रीरामपूरकरांसाठीही भावनिक धक्का देणारी ठरली आहे.
बॉलिवूडच्या झगमगाटापासून दूर असलेला कलंदर कलाकार
नाना पाटेकर यांचे व्यक्तिमत्त्व हे इतरांपेक्षा पूर्णपणे वेगळे होते. बॉलिवूडच्या झगमगाटात राहूनही त्यांना त्या झगमगाटाचे आकर्षण नव्हते. मनाला येईल तसे जगणारा, स्वतःच्या मर्जीने आयुष्य जगणारा आणि प्रसिद्धीच्या मागे न धावणारा हा मस्त कलंदर कलाकार म्हणून त्यांची ओळख होती.
शेतीमध्येही त्यांनी विशेष रस घेतला. शेती फुलविण्यात, मातीशी नाते जोडण्यात त्यांना आनंद मिळत असे. पडद्यावरचा आक्रमक, करारी आणि प्रभावी नट आणि प्रत्यक्ष आयुष्यात साधेपणाने जगणारा माणूस, हा विरोधाभास त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे वैशिष्ट्य होते.
‘नटसम्राट’ची रंगभूमीवरून अखेरची एक्झिट
नटसम्राटमधील आप्पा बेलवणकरची भूमिका साकारताना नानांनी अभिनयाची सर्वोच्च उंची गाठली. एका कलाकाराच्या आयुष्याची, त्याच्या संघर्षाची, अहंकाराची आणि एकाकीपणाची वेदना त्यांनी इतक्या ताकदीने पडद्यावर मांडली की आप्पा बेलवणकर ही व्यक्तिरेखा नानांच्या अभिनय कारकिर्दीचा अविभाज्य भाग बनली.
आज तोच नटसम्राट पडद्यावरून कायमचा एक्झिट घेतल्याची भावना त्यांच्या चाहत्यांना अस्वस्थ करणारी आहे. त्यांच्या जाण्याने केवळ एक अभिनेता गेला नाही, तर संवादाला वजन देणारा, भूमिकेला जीव देणारा आणि अभिनयाला स्वतःची भाषा देणारा एक अस्सल कलावंत हरपला आहे.
नानांनी अनेक दशकांच्या कारकिर्दीत असंख्य व्यक्तिरेखा साकारल्या; मात्र प्रत्येक भूमिकेत त्यांचा स्वतंत्र ठसा उमटला. म्हणूनच त्यांचे जाणे ही भारतीय चित्रपटसृष्टीची मोठी हानी मानली जात आहे.
मराठी मातीचा हा रांगडा कलाकार, हिंदी चित्रपटसृष्टीतील दिग्गज अभिनेता आणि श्रीरामपूरचा जावई आज आपल्या स्मृती मागे ठेवून निघून गेला आहे.
