काही माणसं स्वकर्तृत्वाने शून्यातून विश्व निर्माण करतात आणि आपल्या कार्याने समाजासमोर एक वेगळा आदर्श उभा करतात. अहिल्यानगर जिल्ह्यातील संगमनेर तालुक्यातील ‘आश्वी बुद्रुक’ या ऐतिहासिक आणि व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाच्या गावाच्या राजकारणात आणि समाजकारणात स्वतःचा वेगळा ठसा उमटवणारे नाव म्हणजे बाळासाहेब नामदेव गायकवाड. राजकारण, समाजकारण आणि जनसंपर्क या त्रिवेणी संगमातून त्यांनी जे साध्य केले, ते पाहून भल्याभल्यांना आश्चर्याचा धक्का बसतो.
राजकीय धक्के आणि ‘चाणक्य’ नीती
बाळासाहेब गायकवाड यांनी आपल्या राजकीय चातुर्याने सर्वांना दोन मोठे सुखद धक्के दिले. पहिला धक्का म्हणजे, आपला मुलगा महेश गायकवाड याला आश्वी बुद्रुक गावचा ‘प्रथम लोकनियुक्त सरपंच’ बनवून त्यांनी तरुण नेतृत्वाला संधी दिली. तर दुसरा आणि ऐतिहासिक धक्का म्हणजे, आपल्या ‘एकसष्टी’ निमित्ताने देशातील राजकारणाचे भीष्म पितामह आदरणीय शरदचंद्रजी पवार साहेब यांना आश्वीसारख्या ग्रामीण भागात आणून त्यांनी आपली राजकीय उंची सिद्ध केली. आश्वीच्या मातीत पवारांसारखा उत्तुंग नेता येणे, ही किमया केवळ बाळासाहेबांच्या शब्दाखातर झाली, यावर आजही अनेकांचा विश्वास बसत नाही.
शिक्षणाहून मोठे ‘शहाणपण’
बाळासाहेब हे एका आदर्श शिक्षकाचे पुत्र आहेत. त्यांचे औपचारिक शिक्षण जरी जास्त झाले नसले, तरी त्यांच्याकडे असलेले जीवनाचे ‘शहाणपण’ कोणत्याही पदवीपेक्षा मोठे आहे. जगात ज्यांनी क्रांती केली, त्यांनी पुस्तकी ज्ञानापेक्षा अनुभवाच्या शाळेतून जास्त धडे गिरवले, हे बाळासाहेबांच्या बाबतीत तंतोतंत खरे ठरते. त्यांच्याकडे निसर्गदत्त ‘सिक्स सेन्स’ (षष्ठेंद्रिय) असून, परिस्थितीचे अचूक आकलन करण्याची त्यांची क्षमता त्यांना इतरांपेक्षा वेगळे ठरवते. त्यांचे गूढ आणि बुलंद व्यक्तिमत्व वाचणे कोणालाही सहजासहजी शक्य नाही.
संघर्ष आणि व्यक्तिमत्व विकास
बाळासाहेबांचा सुरुवातीचा काळ अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत गेला. मात्र, संकटांना न घाबरता त्यांनी त्यावर मात केली. शून्यातून स्वतःची प्रतिमा निर्माण करत त्यांनी समाजात आदराचे स्थान मिळवले. त्यांचा बुलंद आवाज, प्रभावी वकृत्व, ठोस भूमिका आणि कलागुणांची जोपासना या पाच सूत्रींच्या जोरावर त्यांनी जनमानसात आपली छाप पाडली आहे.
आंबेडकरवादी चळवळ आणि सामाजिक सलोखा
बाळासाहेबांनी स्वतःला आंबेडकरवादी चळवळीत पूर्णतः झोकून दिले. अन्याय-अत्याचाराच्या विरोधात त्यांनी नेहमीच ताठ कणा ठेवून भूमिका घेतली. मात्र, हे करत असताना त्यांनी कधीही द्वेष पसरवला नाही. उलट, समाजात शांतता आणि सामंजस्य राखून सर्व जाती-धर्माच्या लोकांमध्ये एकोपा निर्माण करण्याचे नि:स्वार्थी काम त्यांनी केले.
सर्वपक्षीय स्नेह आणि जिल्हास्तरावरील कार्य
राजकारणात ‘अजातशत्रू’ राहणे कठीण असते, पण बाळासाहेबांनी ते साध्य केले. त्यांचे संबंध केवळ एका पक्षापुरते मर्यादित नाहीत. जिल्ह्यातील दिग्गज नेते स्व. भाऊसाहेब थोरात, स्व. शंकरराव काळे, स्व. बाळासाहेब विखे पाटील, माजी मंत्री बाळासाहेब थोरात, राधाकृष्ण विखे पाटील यांच्यापासून ते थेट शरद पवार, जयंत पाटील, रामदास आठवले, प्रकाश आंबेडकर यांच्यापर्यंत सर्वांशी त्यांचे जिव्हाळ्याचे आणि स्नेहाचे संबंध आहेत. सलग १२ वर्षे जिल्हा नियोजन समितीवर काम करून त्यांनी आपल्या अनुभवाचा उपयोग जिल्ह्याच्या विकासासाठी केला.
कौटुंबिक आधारस्तंभ
सार्वजनिक जीवनात वावरताना बाळासाहेबांनी आपल्या कुटुंबाकडे कधीही दुर्लक्ष केले नाही. त्यांच्या पत्नी सौ. वैशाली गायकवाड यांची त्यांना मोलाची साथ लाभली. त्यांच्या संस्कारातूनच बाबा, महेश आणि गणेश ही मुले सुसंस्कृत आणि उच्चशिक्षित बनली आहेत. एक यशस्वी लोकनेता असण्यासोबतच ते एक जबाबदार कुटुंबप्रमुख देखील आहेत.
शाहू-फुले-आंबेडकरांच्या विचारांशी प्रामाणिक राहून जनकल्याणाचे धोरण राबवणारे बाळासाहेब गायकवाड हे आजच्या तरुण पिढीसाठी प्रेरणास्थान आहेत. १ जानेवारी २०२६ रोजी त्यांचा वाढदिवस साजरा होत असताना, त्यांच्या बुलंद आवाजाची आणि कर्तृत्वाची ही गाथा आश्वीच्या आणि जिल्ह्याच्या इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी कोरली गेली आहे.
बाळासाहेब नामदेव गायकवाड यांना वाढदिवसाच्या आणि त्यांच्या पुढील वाटचालीस उदंड आयुष्याच्या हार्दिक शुभेच्छा!
